4/B Sözleşmeli Personel Nedir? Seçim Süreci, Haklar ve Kadrolu Memurlukla Farkları

Kamu ilanlarını takip ediyorsanız "4/B sözleşmeli personel alım ilanı" başlığını sık sık görürsünüz. Üniversiteler, hastaneler, bakanlıkların taşra birimleri ve pek çok kurum personel ihtiyacının önemli bir bölümünü bu yolla karşılar. Peki 4/B tam olarak nedir, kadrolu memurluktan farkı ne, sözleşme nasıl yenilenir ve istifa etmek istediğinizde ne olur? Bu rehberde sözleşmeli personel statüsünü adım adım açıklıyoruz.

"4/B" adı nereden geliyor?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesi, kamu hizmetlerinin hangi istihdam şekilleriyle yürütüleceğini sayar: (A) memurlar, (B) sözleşmeli personel, (C) geçici personel ve (D) işçiler. "4/B" ifadesi, bu maddenin (B) fıkrasında tanımlanan sözleşmeli personeli anlatır. Aynı mantıkla kadrolu memurlara "4/A", geçici personele "4/C" denir.

Kanundaki tanıma göre sözleşmeli personel, belirli nitelikteki işler için kurumların pozisyonlarında, yenilenen bir hizmet sözleşmesiyle çalıştırılan kamu görevlisidir. Sözleşmeli personelin çalışma usul ve esasları, Kanun'un yanında "Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar" ile düzenlenir. Kadrolu memur bir kadroya atanırken, sözleşmeli personel bir pozisyonda istihdam edilir; ilanlardaki "pozisyon kodu" ifadesi buradan gelir.

4/B personel nasıl seçilir?

Sözleşmeli personel alımlarının büyük çoğunluğunda KPSS (B) grubu puan sıralaması esas alınır. Kurum ilanında pozisyonları, aranan nitelikleri ve hangi yılın KPSS sonucunun kullanılacağını belirtir; başvuranlar puan türüne göre sıralanır ve en yüksek puanlı adaylardan başlayarak asil ve yedek listeler oluşturulur. Öğrenim düzeyine göre kullanılan puan türleri genellikle şöyledir:

• Lisans mezunları için KPSS P3,
• Önlisans mezunları için KPSS P93,
• Ortaöğretim mezunları için KPSS P94.

Bazı kurumlar sıralamaya ek olarak sözlü veya uygulamalı sınav yapar; bilişim personeli gibi bazı unvanlar ise kendi özel esaslarına göre alınır. Sözleşmeli pozisyonlar ayrıca ÖSYM'nin KPSS merkezi yerleştirme dönemlerinde de tercihe açılır; ÖSYM kılavuzlarının adındaki "kadro ve pozisyonlar" ifadesi, hem kadrolu hem sözleşmeli yerlerin bu yolla doldurulduğunu gösterir. Puan türlerinin ayrıntıları için KPSS puan türleri rehberimize bakabilirsiniz.

Genel şartlar ve özel şartlar

Sözleşmeli personel ilanlarında da 657 sayılı Kanun'un 48. maddesindeki genel şartlar aranır: Türk vatandaşı olmak, kamu haklarından mahrum bulunmamak, belirli suçlardan mahkûm olmamak, askerlik durumu bakımından uygun olmak gibi. Bunlara ek olarak her pozisyon için öğrenim dalı, sertifika, deneyim veya yaş gibi özel şartlar belirlenir. Genel şartların ayrıntılı açıklaması için memurluk şartları rehberimizi okuyabilirsiniz.

Sözleşme, yenileme ve fesih

Sözleşmeli personel, kurumuyla imzaladığı hizmet sözleşmesine göre çalışır ve sözleşmeler dönemsel olarak yenilenir. Sözleşmenin hangi hâllerde kurum tarafından feshedilebileceği, yani iş güvencesinin sınırları, ilgili esaslarda düzenlenmiştir. Adaylar için en önemli kural ise ayrılma kısıtlamasıdır:

657 sayılı Kanun'a göre, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket ettiği için sözleşmesi kurumca feshedilenler ile sözleşme dönemi içinde (Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen istisnalar hariç) sözleşmeyi tek taraflı feshedenler fesih tarihinden; sözleşmesini yenilemeyenler ise sözleşmenin bitiminden itibaren bir yıl geçmedikçe kurumların sözleşmeli personel pozisyonlarında istihdam edilemez.

Bu kural pratikte şu anlama gelir: Bir 4/B pozisyonundan istifa edip başka bir kurumun 4/B ilanına hemen başvurmak çoğu zaman mümkün olmaz. Kadrolu (4/A) memurluğa geçiş veya KPSS merkezi yerleştirmeyle kadroya yerleşme gibi durumlar ise ayrı değerlendirilir. Birden fazla ilana başvuruyorsanız hangisini kabul edeceğinize bu kuralı düşünerek karar verin.

Haklar: izin, ücret ve sosyal güvenlik

• Ücret: Sözleşmeli personelin ücreti, sözleşmede belirlenir ve üst sınırları merkezi düzenlemelerle belirlenen tavanlara bağlıdır. Güncel tutarlar her yıl değiştiği için ilanlarda genellikle yer almaz.
• İzinler: Yıllık izin, mazeret izni ve hastalık izni gibi haklar, sözleşmeli personele ilişkin esaslarda düzenlenmiştir.
• Sosyal güvenlik: Özlük hakları bakımından memurlara yakın olsa da 4/B sözleşmeli personel sosyal güvenlik bakımından kadrolu memurlardan farklı değerlendirilir; uygulamada 5510 sayılı Kanun'un 4/1-(a) bendi kapsamında, yani hizmet akdiyle çalışanlarla aynı statüde sigortalı sayılır. Bu durum emeklilik hesaplamalarını etkileyebileceğinden kendi durumunuzu SGK kayıtlarından kontrol edin.
• Görev yeri: Sözleşmeli personel pozisyonu belirli bir kuruma ve çoğu zaman belirli bir birime bağlıdır; kurumlar arası geçiş kadrolu memurlara göre daha sınırlıdır.

4/A, 4/B, 4/C ve işçi: karşılaştırma

Sözleşmeli personel kadroya geçebilir mi?

4/B statüsü, belirli bir süre çalışınca kendiliğinden kadroya dönüşmez. Sözleşmeli personelin kadroya geçirilmesi ancak kanuni bir düzenlemeyle mümkündür ve geçmişte bu yönde bir defaya mahsus toplu düzenlemeler yapılmıştır. Kadroya geçiş konusunda sosyal medyada çıkan haberlerin önemli kısmı tartışma veya tekliftir; yürürlükteki durumu yalnızca Resmî Gazete'de yayımlanan düzenlemeler belirler.

Başvuru öncesi dikkat edilecekler

1. İlanın gerçekten 4/B ilanı mı, yoksa kadrolu (4/A) veya işçi alımı mı olduğunu dayanak maddesinden kontrol edin.
2. İstenen KPSS yılı ve puan türünü, varsa asgari puanı teyit edin.
3. Pozisyon tablosundaki nitelik şartını diplomanızla birebir karşılaştırın.
4. Tek pozisyona başvuru kuralı olup olmadığını okuyun.
5. Hâlihazırda 4/B pozisyonunda çalışıyorsanız bir yıl kuralını göz önünde bulundurun.

Güncel ilanlar için sözleşmeli personel kategorisini, başvuru adımları için Kariyer Kapısı rehberimizi kullanabilirsiniz.