Devlet Memuru Olma Şartları: 657 Sayılı Kanun 48. Madde, Madde Madde

Kamu kurumlarının memur ve sözleşmeli personel ilanlarında neredeyse her zaman aynı cümleyle karşılaşırsınız: "Adayların 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinde belirtilen genel şartları taşıması gerekmektedir." Bu cümle, ilanın geri kalanında yazan özel şartlardan bağımsız olarak her adayda aranan temel koşullara atıf yapar. Bu rehberde 48. maddedeki genel şartları tek tek, sade bir dille açıklıyor; özel şartlarla farkını ve başvuru sırasında nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Not: Aşağıdaki açıklamalar kanun metninin özetidir, birebir aktarımı değildir. Kanunun güncel metnine Mevzuat Bilgi Sistemi'nden ulaşabilirsiniz. Kişisel durumunuza ilişkin kesin değerlendirme için ilgili kurumun personel birimine veya bir hukukçuya danışın.

Genel şartlar: her memur adayında aranır

48. maddenin (A) bendi, devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartları sayar. Özetle şunlardır:

1. Türk vatandaşı olmak

Devlet memurluğu Türk vatandaşlarına açıktır. Çifte vatandaşlığı bulunan Türk vatandaşları da bu şartı karşılar. Yabancı uyruklu kişilerin kamuda çalışabilmesi ise ancak özel düzenlemelerle ve genellikle sözleşmeli statüde mümkündür.

2. Yaş şartı

Kanuna göre devlet memurluğuna girebilmek için 18 yaşını tamamlamış olmak gerekir. 657 sayılı Kanun genel bir üst yaş sınırı öngörmez; ancak emeklilik mevzuatındaki yaş haddi nedeniyle 65 yaşını dolduranlar memurluğa atanamaz. Bunun yanında kurumlar, görevin niteliğine göre ilanlarında ayrıca yaş sınırı belirleyebilir; örneğin bazı kariyer mesleği ve güvenlik kadrolarında belirli bir yaşı doldurmamış olmak istenir. Yaşın hangi tarihe göre hesaplanacağı ilanda yazar.

3. Kamu haklarından mahrum bulunmamak

Mahkeme kararıyla kamu haklarından yasaklanmış olan kişiler, yasaklılık süresince memur olamaz. Bu yasak, çoğunlukla belirli suçlardan verilen mahkûmiyetlerin kanuni sonucu olarak ortaya çıkar.

4. Belirli suçlardan mahkûm olmamak

Kanun, memurluğa engel olan mahkûmiyetleri iki grupta sayar. Birincisi, kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası almış olmaktır. İkincisi, cezanın süresine bakılmaksızın ve affa uğramış olsa bile; devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmaktır. Kanun, Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde belirtilen sürelerin geçmiş olmasının bu engeli ortadan kaldırmadığını ayrıca belirtir.

Her adli sicil kaydı memurluğa engel değildir. Taksirli suçlar veya kasten işlenmiş olsa da bir yıldan az hapis cezası gerektiren ve yukarıdaki listede yer almayan suçlar genel şart bakımından engel oluşturmaz. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı ise teknik olarak mahkûmiyet sayılmaz; ancak arşiv araştırmasında görülebilir ve değerlendirilebilir. Bu konular kişiye özgü olduğundan, tereddüdünüz varsa başvurmadan önce hukuki destek almanızı öneririz.

5. Askerlik durumu

Erkek adaylar için askerlik durumu bakımından şu hâllerden birinde bulunmak gerekir:

• Askerlikle ilgisi bulunmamak,
• Askerlik çağına gelmemiş olmak,
• Askerlik çağına gelmişse muvazzaf askerlik hizmetini yapmış, ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak.

Askerlik durumunuzu gösteren belgeyi e-Devlet üzerinden alabilirsiniz. İlanlar bazen "başvuru tarihi itibarıyla" askerlik durumunu esas alır; tecil süresinin dolacağı tarihlere dikkat edin.

6. Sağlık şartı

Kanundaki sağlık şartı, kurumlardaki engelli istihdamına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak şeklindedir. Bu düzenleme, engelli bireylerin memurluğa girişinin önünü açar. Bununla birlikte güvenlik kurumları, pilotluk veya belirli teknik görevler gibi bazı unvanlarda ilan, sağlık kurulu raporu ve ayrıntılı sağlık şartları öngörebilir. Engelli personel alımları hakkında bilgi için EKPSS rehberimize bakabilirsiniz.

7. Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması

Genel şartlar arasında güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak da yer alır. Bu şartı öngören eski düzenleme 2019'da Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş, ardından 2021'de yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile yasal çerçeve yeniden düzenlenmiştir. Bugün memurluğa ilk kez veya yeniden atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılır; belirli kurum ve görevlerde buna ek olarak güvenlik soruşturması yürütülür. Ayrıntılar için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması rehberimize bakabilirsiniz.

Özel şartlar: ilana ve unvana göre değişir

48. maddenin (B) bendi ise kurumların ve unvanların gerektirdiği özel şartlara atıf yapar. Bunlar kurumların kendi kanunlarında, yönetmeliklerinde ve ilanlarında belirlenir. Sık görülen özel şartlar şunlardır:

Memurluğa girişte kural olarak sınav esastır; çoğu kadroda bu sınav ÖSYM'nin yaptığı KPSS'dir. Hangi puan türünün istendiğini KPSS puan türleri rehberimizde anlattık.

Sözleşmeli personel ve işçiler için de geçerli mi?

657 sayılı Kanun'un 4/B maddesine göre çalıştırılan sözleşmeli personel ilanlarında da genel şartlar büyük ölçüde aynen aranır; ilanlar genellikle 48. maddeye açıkça atıf yapar. Kamu kurumlarında çalışan işçiler ise 4857 sayılı İş Kanunu'na tabidir; onlar için aranacak şartlar işçi alımına ilişkin yönetmelikte ve ilanda ayrıca düzenlenir. Bununla birlikte kamu işçi alımlarında da bazı suçlardan mahkûmiyet engel olarak düzenlenmiştir. Ayrıntılar için 4/B sözleşmeli personel ve kamu işçi alımı rehberlerimize bakabilirsiniz.

Şartlar hangi tarihte taşınmalı?

İlanların çoğu, genel ve özel şartların son başvuru tarihi itibarıyla taşınmasını ister. Örneğin mezuniyetiniz başvuru süresi bittikten sonra gerçekleşecekse, ilan aksini belirtmedikçe başvuru yapamazsınız. Şartları taşımadığı sonradan anlaşılan adayların ataması yapılmaz, yapılmışsa iptal edilir. Bu nedenle beyan ettiğiniz bilgilerin doğruluğundan emin olun.

Başvuru öncesi kısa kontrol

1. Kimlik ve vatandaşlık bilgileriniz güncel mi?
2. Yaşınız ilandaki tarih itibarıyla uygun mu?
3. Adli sicil kaydınızı e-Devlet'ten kontrol ettiniz mi?
4. Askerlik durum belgeniz (erkek adaylar için) güncel mi?
5. İlandaki özel şartların her birini karşılıyor musunuz?

Tüm başvuru adımları için başvuru kontrol listemizi de kullanabilirsiniz. Güncel ilanlar için kadrolu memur ve sözleşmeli personel kategorilerine göz atın.