4/B Sözleşmeli Personel ile 4/A Kadrolu Memur Arasındaki Farklar: İş Güvencesi, Ücret, İzin, Tayin ve Emeklilik

Kamu ilanlarında iki statü yan yana görünür: "memur kadrosu" ve "sözleşmeli personel pozisyonu". İkisi de 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na dayanır, ikisine de çoğunlukla KPSS puanıyla girilir; ancak işe başladıktan sonra iş güvencesinden tayine, izinden emekliliğe kadar pek çok konuda yollar ayrılır. Aşağıda 4/A kadrolu memur ile 4/B sözleşmeli personel arasındaki farkları başlık başlık, mevzuat maddelerine dayanarak karşılaştırıyoruz. Statünün temel tanımı ve alım süreci için önce 4/B sözleşmeli personel rehberine göz atabilirsiniz.

Hukuki dayanak: kadro mu, pozisyon mu?

657 sayılı Kanun'un 4. maddesi kamu hizmetlerini yürütecek personeli sayar: (A) bendi memurları, (B) bendi sözleşmeli personeli tanımlar. Memur, kanunla ihdas edilmiş bir kadroya atanır ve Kanun'un tamamına tabidir. Sözleşmeli personel ise kurumun vizeli bir pozisyonunda, mali yılla sınırlı ve yenilenebilen bir hizmet sözleşmesiyle çalıştırılır. Sözleşmelinin çalışma düzenini Kanun'un 4/B fıkrası ile Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar belirler. Bu ikili yapı, aşağıdaki farkların hemen hepsinin kaynağıdır: memurun hakları doğrudan Kanun'da yazılıdır, sözleşmelinin hakları ise sözleşme ve Esaslar çerçevesinde tanımlanır.

İş güvencesi: disiplin hükümleri ile sözleşmenin feshi

Kadrolu memurun görevine son verilmesi ancak 657 sayılı Kanun'da sayılan hâllerde mümkündür. Memurluktan çıkarma bir disiplin cezasıdır; savunma hakkı, yüksek disiplin kurulu kararı ve yargı denetimi gibi güvencelerle çevrilidir. Bunun dışında memurluk çekilme, emeklilik ve memurluğa alınma şartlarından birinin kaybedilmesi gibi Kanun'da düzenlenen sebeplerle sona erer.

Sözleşmeli personelde ilişki, sözleşmenin feshi ya da yenilenmemesiyle biter. Esaslar'ın ek 6. maddesi kurumun sözleşmeyi tek taraflı feshedebileceği hâlleri sayar: pozisyona ihtiyaç kalmaması, sözleşme dönemi içinde mazeretsiz ve kesintisiz üç gün ya da toplam on gün göreve gelmeme, işe alınma şartlarını taşımadığının sonradan anlaşılması veya bu şartların kaybedilmesi, projeye bağlı pozisyonlarda projenin sona ermesi gibi. Yani sözleşmelinin de güvencesi vardır, ama daha dar ve sözleşmeye bağlı bir çerçevede. 2023'te 7433 sayılı Kanunla 4/B fıkrasına eklenen hükümlerle sözleşmeli personel hakkında da memurlara ilişkin disiplin kuralları esas alınmış, memurluktan çıkarmayı gerektiren fiillerde sözleşmenin feshi öngörülmüştür. Ayrıca sözleşmesini kendi isteğiyle fesheden ya da yenilemeyen personelin bir yıl süreyle yeniden 4/B pozisyonunda çalıştırılamaması kuralı yalnızca sözleşmeliler için geçerlidir.

Ücret yapısı

Memur maaşı tek bir rakam değil, kanunla belirlenmiş kalemlerin toplamıdır: derece ve kademeye bağlı gösterge aylığı, unvana bağlı ek gösterge, 375 sayılı KHK'deki taban ve kıdem aylıkları, 657 sayılı Kanun'un 152. maddesine dayanan zam ve tazminatlar, 375 sayılı KHK'nin ek 9. maddesindeki ek ödeme ve varsa aile, çocuk ve yabancı dil gibi yardım ve tazminatlar. Her kalem kendi göstergesi ve katsayısıyla hesaplanır; işleyişi memur maaşı nasıl hesaplanır rehberinde anlattık.

Sözleşmeli personel ise Esaslar'ın 3. maddesine göre unvan, öğrenim durumu ve hizmet süresine göre belirlenen bir sözleşme ücreti alır. Ücretin üst sınırı merkezi olarak belirlenen tavanlara bağlıdır ve sözleşme ücreti dışında başka bir ad altında ödeme yapılamaması kuraldır; bunun kanuni istisnası 375 sayılı KHK'nin ek 9. maddesi uyarınca yapılan ek ödemedir. Memurlardaki derece-kademe ilerlemesi, kıdem aylığı ve ek gösterge mantığı sözleşmelide yoktur. Aile yardımı gibi bazı sosyal yardımların sözleşmeli personele de ödenmesi ilgili mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir; kapsamı için güncel hâline bakın. Tutarlar her yıl değiştiği için burada rakam vermiyoruz; güncel değerler Hazine ve Maliye Bakanlığının genelgelerinde yer alır.

İzinler: yıllık, mazeret, hastalık ve doğum

İzinler, iki statünün birbirine en çok yaklaştığı alandır; Esaslar memur izinlerini büyük ölçüde örnek almıştır.

• Yıllık izin: Memur için 657 sayılı Kanun'un 102. maddesi, hizmet süresi bir yıldan on yıla kadar olanlara yirmi gün, on yıldan fazla olanlara otuz gün yıllık izin verir. Esaslar'ın 9. maddesi sözleşmeli personel için aynı süreleri öngörür; hizmet süresine hangi çalışmaların sayılacağı ve kullanılmayan iznin akıbeti gibi ayrıntılar her iki mevzuatta ayrı düzenlendiğinden güncel hâline bakın.
• Mazeret izinleri: Memurda 104. madde evlenme ve yakın ölümü hâlinde yedi gün, eşi doğum yapan memura on gün izin verir; ayrıca amirin takdiriyle yılda on güne kadar mazeret izni mümkündür. Esaslar'ın 9. maddesinde sözleşmeli için de evlenme ve ölüm hâlinde yedi gün, eşi doğum yapan personele on gün ücretli mazeret izni vardır.
• Doğum izni: Her iki statüde de doğum öncesi sekiz ve sonrası sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftadır; doğum sonrası süt izni de paraleldir. Doğum sonrası aylıksız izin gibi ek haklar memurda 108. maddede düzenlenir; sözleşmelide ücretsiz izin hâlleri Esaslar'da ayrıca yer alır.
• Hastalık izni: Memurda 105. madde, raporla belgelenen hastalıkta on iki aya, kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hâllerde on sekiz aya kadar aylıklı izin verir. Sözleşmelide Esaslar'ın 10. maddesine göre resmî tabip raporuyla belgelenen hastalıkta ücretli hastalık izni verilebilir; SGK'dan alınan geçici iş göremezlik ödeneği ücretten düşülür.

Tayin ve nakil

En keskin fark buradadır. Memur, 657 sayılı Kanun'un 72, 73, 74 ve 76. maddeleri çerçevesinde yer değiştirme suretiyle atanabilir, aynı kurumda karşılıklı yer değiştirebilir (becayiş), kurumların muvafakatiyle başka bir kuruma naklen geçebilir; sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretleri yönetmelikle tanınmıştır. Sözleşmeli personel ise sözleşmesinde yazan yerde çalışır. Esaslar'ın ek 3. maddesine göre kurumlar arası yer değişikliği yapılamaz; kurum içi yer değişikliği de yalnızca maddede sayılan hâllerde (karşılıklı yer değiştirme, eş durumu, sağlık, can güvenliği, eşi şehit olan personel, yılda bir kez açılan boş pozisyonlar) ve oradaki süre şartlarıyla mümkündür. Üstelik 7433 sayılı Kanunla 4/B fıkrasına eklenen hüküm, sözleşmeli personelin can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç üç yıl süreyle başka bir yere atanamayacağını söyler. Tercih aşamasında il seçerken bu farkı mutlaka hesaba katın.

Görevde yükselme ve unvan değişikliği

Memurun kariyeri derece-kademe ilerlemesi ve görevde yükselme sınavlarıyla ilerler. Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik ile kurumların kendi yönetmelikleri; şef, müdür yardımcısı, müdür gibi kadrolara geçişin sınav ve hizmet süresi şartlarını düzenler. Sözleşmeli personel ise bir unvanın pozisyonunda çalışır; yönetici kadroları memur kadrosu olduğundan görevde yükselme yoluyla bunlara atanamaz. Sözleşmelide pozisyon unvanının değişmesi sınırlı hâllerde ve Esaslar'daki hükümlere bağlı olarak mümkündür; çoğu zaman tek yol yeni bir alıma başvurmaktır. Uzun vadede yöneticilik hedefleyen adaylar için kadro, aynı unvanlı sözleşmeli pozisyona göre daha geniş bir yol sunar.

Emeklilik ve sosyal güvenlik

Her iki statü de 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamındadır, ancak farklı bentlerden. Memurlar Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalıdır; Ekim 2008'den önce memurluğa girenlerin hakları 5434 sayılı Kanun hükümleriyle korunur. 4/B sözleşmeli personel ise uygulamada hizmet akdiyle çalışanlar gibi (a) bendi kapsamında bildirilir. Bu ayrım emekli aylığının hangi kurallara göre hesaplanacağını, emeklilik yaş ve prim gün şartlarını ve görev sonu ödemesini etkiler: memura görev sonunda emekli ikramiyesi ödenirken sözleşmeliye Esaslar'ın 7. maddesindeki şartlarla iş sonu tazminatı ödenir. Kişisel duruma göre sonuç değiştiğinden hizmet bilgilerinizi SGK kayıtlarından kontrol edin; kuralların güncel hâli için mevzuata bakın.

Kadroya geçiş: 7433 sayılı Kanun'un üç yıl kuralı

2023'e kadar sözleşmeliden kadroya geçiş yalnızca bir defalık kanunlarla mümkündü. 7433 sayılı Kanun, 657 sayılı Kanun'un 4/B fıkrasına kalıcı bir yol ekledi: aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayan sözleşmeli personel, bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talep ederse bulunduğu yerde aynı unvanlı memur kadrosuna atanır; atananlar aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar. Başvuru süresi, sayılan hizmet süreleri ve atananların hakları için sözleşmeliden kadroya geçiş rehberine bakın.

Karşılaştırma tablosu ve ilanlarda statüyü ayırt etme

Bir ilanın hangi statüyü verdiğini dayanak maddesinden anlarsınız: "657 sayılı Kanun'un 4/B maddesi" ve "pozisyon" ifadeleri sözleşmeli alımı, "kadro", "memur kadrosu" ve "açıktan atama" ifadeleri kadrolu alımı gösterir. ÖSYM tercih kılavuzlarında da her satırın kadro mu pozisyon mu olduğu belirtilir. Sitemizde ilanlar statüye göre ayrılmıştır: kadrolu memur ilanları ve sözleşmeli personel ilanları. Her iki statüde de 657 sayılı Kanun'un 48. maddesindeki genel şartlar aranır; ayrıntısı memurluk şartları rehberinde.

Puanınız her ikisine de yetiyorsa uzun vadede tayin, yükselme ve emeklilik açısından kadro daha geniş imkân sunar; sözleşmeli pozisyon ise bazen daha sık açılır ve üç yıl sonra kadroya geçiş yolu artık Kanun'da yazılıdır. Hangisini seçeceğinize, en az dört yıl aynı yerde kalıp kalamayacağınızı düşünerek karar verin.