Araştırma Görevlisi, Öğretim Görevlisi ve Öğretim Üyesi Alımı: ALES, Yabancı Dil ve Başvuru Süreci

Üniversitelerde akademik kariyerin kapısı, Resmî Gazete'de ve üniversitelerin internet sitelerinde yayımlanan akademik personel ilanlarıdır. Bu ilanlar diğer kamu ilanlarından belirgin biçimde farklıdır: KPSS yerine ALES ve yabancı dil puanı istenir, ön değerlendirme ve giriş sınavı gibi aşamalar bulunur ve kadrolar çoğu zaman belirli bir bilim dalını tarif eden özel şartlar içerir. Bu rehberde öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı (araştırma görevlisi, öğretim görevlisi) ve öğretim üyesi alımlarının nasıl işlediğini anlatıyoruz.

Akademik kadrolar: kim kimdir?

Kadroların hukuki çerçevesini 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve bu Kanuna dayanan yönetmelikler çizer. Her üniversite ayrıca kendi atama ve yükseltme kriterlerini belirler; ilanlarda bu kriterlere atıf yapılır.

Öğretim elemanı alımları: ALES ve yabancı dil

Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi alımları, "Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik" ile düzenlenir. Yönetmeliğin temel kuralları şöyle özetlenebilir:

• ALES: Adaylardan ALES'ten en az 70 puan almış olmaları istenir. Üniversiteler senato kararıyla daha yüksek bir taban belirleyebilir; ilandaki puan türüne (sayısal, sözel, eşit ağırlık) dikkat edin.
• Yabancı dil: Genel kural olarak merkezi yabancı dil sınavlarından en az 50 puan veya ÖSYM'ce eşdeğerliği kabul edilen bir puan aranır. Yabancı dilde eğitim yapan programlar ve dil bölümleri için bu eşik daha yüksektir (80 puan). Meslek yüksekokullarındaki bazı kadrolarda yabancı dil şartı aranmayabilir.
• Muafiyetler: Doktora, tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta veya veterinerlikte uzmanlık ya da sanatta yeterlik derecesine sahip olanlar ve daha önce bu kadrolarda görev yapmış olanlar için merkezi sınav şartında muafiyetler öngörülmüştür.

Ön değerlendirme ve giriş sınavı

Başvurular iki aşamada değerlendirilir. Ön değerlendirmede ALES ve yabancı dil puanları belirli ağırlıklarla birleştirilir; yönetmelikte genel kadrolar için ALES'in yüzde 60, yabancı dilin yüzde 40; dil bölümleri gibi yabancı dilin öne çıktığı kadrolarda ise ALES'in yüzde 40, yabancı dilin yüzde 60 ağırlıkla hesaplanması öngörülür. Bu puana göre sıralanan adaylardan ilan edilen kadro sayısının belirli katı kadar aday giriş sınavına çağrılır.

Nihai değerlendirmede ALES puanı, lisans mezuniyet notu, yabancı dil puanı ve giriş sınavı puanı birlikte hesaba katılır. Genel kadrolar için yönetmelikte ALES yüzde 30, lisans notu yüzde 30, yabancı dil yüzde 10 ve giriş sınavı yüzde 30 ağırlıkla hesaplama öngörülür; dil ağırlıklı kadrolarda oranlar farklıdır. Nihai değerlendirmede başarılı sayılmak için asgari bir puan (65) aranır. Yabancı dil şartı aranmayan kadrolarda hesaplama yönteminin nasıl uygulanacağı ilanda ve üniversitenin duyurusunda açıklanır.

Oranlar ve eşikler zaman içinde değişebilir; her zaman başvurduğunuz ilanın ve üniversitenin sonuç duyurusunun metnini esas alın.

Başvuru süresi ve ilan yeri

Öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı ilanlarında başvuru süresi yönetmeliğe göre on beş günden az olamaz. Devlet üniversitelerinin ilanları Resmî Gazete'de yayımlanır ve Yükseköğretim Kurulu'nun ilan sayfasında da duyurulur; üniversiteler ayrıca kendi internet sitelerinde ayrıntılı duyuru ve başvuru formları paylaşır. Resmî Gazete ilanlarında süre çoğu zaman "yayım tarihinden itibaren … gün" şeklinde verilir; son günü doğru hesaplamak için Resmî Gazete ilanı okuma rehberimize bakabilirsiniz.

Özel şartlar: ilanın en kritik bölümü

Akademik ilanlarda her kadronun yanında bir "özel şart" veya "açıklama" sütunu bulunur: "Moleküler biyoloji alanında doktora yapmış olmak", "ilgili anabilim dalında tezli yüksek lisans programına kayıtlı olmak", "alanında en az iki yıl deneyimli olmak" gibi. Bu ifadeler başvuru hakkını doğrudan belirler; özel şartı karşılamayan başvurular, puanı ne kadar yüksek olursa olsun değerlendirmeye alınmaz. Araştırma görevlisi ilanlarında sık görülen bir diğer şart ise yaş sınırıdır; birçok ilanda başvurunun son günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak istenir.

Öğretim üyesi alımları nasıl işler?

Doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör kadrolarında merkezi sınav yoktur. Adaylar ilan edilen kadroya başvuru dosyalarıyla başvurur; dosyalar, üniversitenin atama kriterleri çerçevesinde jüri üyelerince incelenir ve yönetim organlarının kararıyla atama yapılır. Başvuru dosyasında genellikle şunlar istenir:

• Dilekçe ve özgeçmiş,
• Diploma ve (varsa) doçentlik belgesi,
• Bilimsel yayınlar ve faaliyetleri gösteren liste ile yayınların kendisi (çoğu zaman dijital ortamda),
• Üniversitenin istediği puanlama tablosu veya beyan formu,
• Kimlik, fotoğraf ve üniversitenin istediği diğer belgeler.

Başvuru şekli üniversiteye göre değişir: bazıları şahsen veya posta ile başvuru isterken bazıları kendi elektronik başvuru sistemini kullanır. Posta ile başvurularda gecikmelerin dikkate alınmayacağı ilanlarda sık yazar.

Başvuru öncesi kontrol listesi

1. Kadronun bilim dalı ve özel şartı sizin alanınızla birebir örtüşüyor mu?
2. ALES puanınız istenen puan türünde ve geçerlilik süresi içinde mi?
3. Yabancı dil belgeniz kabul edilen sınavlardan mı ve eşiği karşılıyor mu?
4. Yaş sınırı ve lisansüstü öğrencilik şartı (araştırma görevlisi için) uygun mu?
5. Başvuru şekli ve son gün doğru anlaşıldı mı?

Akademik ilanlar genel kamu ilanlarından farklı olarak KPSS istemez; KPSS şartı olmayan diğer kamu alımları için KPSS'siz kamu alımları rehberimize göz atabilirsiniz. Güncel ilanlar sitemizin akademik personel kategorisinde listelenir.