Uzman Erbaş ve Astsubay Alımı: Farkları, Şartlar, KPSS'nin Rolü ve Seçme Aşamaları

Askerî kariyere sivil hayattan geçmenin iki yaygın yolu uzman erbaşlık ve astsubaylıktır. İkisi sık karıştırılır, ama hukuki statüleri, giriş şartları ve KPSS'nin rolü farklıdır. Üstelik alımı yapan kurum da sonucu değiştirir: Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri için Millî Savunma Bakanlığı (MSB), Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı için ise İçişleri Bakanlığına bağlı Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi (JSGA) temin yapar ve her birinin kılavuzu kendi şartlarını koyar. Aşağıda mevzuatı ve son kılavuzları karşılaştırarak anlatıyoruz.

Uzman erbaş ile astsubay arasındaki fark

Kanun'un 6. maddesine göre uzman erbaşlar onbaşı veya çavuş rütbeli asker kişi sayılır; 7. maddeye göre kadro görevlerinin yanında İç Hizmet Kanunu'nun erbaşlara verdiği görevleri de yapar. Astsubay ise birlik yönetiminde ve teknik branşlarda kariyer boyunca rütbe ilerlemesi olan bir meslek personelidir.

Uzman erbaş başvuru şartları

Kanun'un 4. maddesi yaş sınırını sabitler: başvuru yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmak. Sözleşmeli erbaş ve er olarak en az üç yıl görev yapmış olanlar için sınır 29 yaştır ve üç disiplin amirinden "uzman erbaş olur" kararlı nitelik belgesi istenir. Kılavuzlar bu üst sınırın yanına alt sınır da koyabilir; Jandarma'nın Ağustos 2025 ilanında ayrıca 1 Ocak itibarıyla 20 yaşını doldurmuş olmak arandı. Diğer şartlar yönetmelik ve kılavuzlarla belirlenir; son kılavuzlarda öne çıkanlar şunlardır:

• Öğrenim: MSB'nin 2026 kılavuzu ile Sahil Güvenlik'in 2025 kılavuzu en az lise mezuniyeti istedi. Jandarma ise ilköğretim (ortaokul) mezunlarını da kabul etti; bu adaylardan KPSS yerine kılavuzda sayılan mesleki belgeler istendi.
• Askerlik durumu: MSB askerlik görevini yapmakta olanları, terhis olanları ve muvazzaflıktan muaf tutulanları kabul etti; askerde olanlar için birliğin düzenlediği olumlu nitelik belgesi şarttır. Son başvuru tarihinde sözleşmesi devam eden sözleşmeli erbaş ve erler MSB alımına başvuramadı.
• Boy-kilo: Kılavuzlar VKİ yerine boy-kilo tablosu kullanır. Sahil Güvenlik en az 164 cm, Jandarma 167–210 cm aralığı aradı; her boy için kabul edilen ağırlık aralığı kılavuz ekindeki tabloda yazar.
• Sağlık: Yetkili hastanelerden "Uzman Erbaş Olur" kararlı sağlık kurulu raporu; dayanak TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'dir.
• Sicil ve güvenlik: Askerî okullardan veya kamu görevinden çıkarılmamış olmak, kılavuzda sayılan suçlardan mahkûmiyeti bulunmamak, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumlu sonuçlanması.

Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7588 sayılı Kanun, 4. maddedeki terhis şartını da değiştirdi: daha önce yalnızca terhisinin üzerinden beş yıldan fazla geçmemiş olanlar başvurabiliyordu; yeni metin terhis olanları ve 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 42. maddesinde sayılanları kapsıyor. Bu değişiklikten önce yayımlanmış kılavuzlarda beş yıl sınırı hâlâ görülebilir; yeni ilanları buna göre okuyun. Yaş ve askerlik şartlarının genel mantığını yaş sınırı ve askerlik şartı rehberinde anlattık.

Uzman erbaş seçme aşamaları kuruma göre değişir

Üç kurumun son kılavuzları aynı unvan için farklı sınav düzenleri kurdu:

• MSB (2026): Yazılı sınav yok. Sıra; evrak kabul, boy-kilo ölçümüyle fiziki değerlendirme, uygulama sınavı, fiziki yeterlilik testi (mekik, şınav ve 400 metre koşu ya da hedef koşusu), mülakat ve ardından sağlık kurulu raporu ile güvenlik soruşturmasıdır. Uygulama sınavını tamamlayan aday aldığı puandan bağımsız olarak başarılı sayılır; fiziki yeterlilik testinde en az iki testten puan alamayan aday elenir. Mülakatta 100 üzerinden en az 70 aranır; başarı puanı uygulama sınavının yüzde 10'u, fiziki yeterlilik testinin yüzde 60'ı ve mülakatın yüzde 30'u ile hesaplanır ve askerlik hizmetini tamamlamış adaylara kılavuzdaki ek puanlar eklenir.
• Sahil Güvenlik (2025): Genel kültür ve meslek bilgisi yazılı sınavıyla başlar; ardından ön sağlık muayenesi, fiziki kabiliyet testleri, uygulamalı mesleki bilgi sınavı ve mülakat gelir. Bazı branşlarda yüzme testi de yapılır. Yazılı sınavın her iki bölümünde en az yüzde 60, uygulamalı mesleki bilgi sınavında en az 70, mülakatta en az 60 puan arandı; genel değerlendirmede genel kültür yüzde 20, meslek bilgisi yüzde 30, fiziki kabiliyet yüzde 10, uygulamalı mesleki bilgi yüzde 20 ve mülakat yüzde 20 ağırlık taşıdı. Başvuru e-Devlet üzerinden ve ücretsiz alındı.
• Jandarma (2023 lojistik branşı): Ön sağlık kontrolü, fiziki yeterlilik testi (400 metre koşu, uzun atlama, mekik, barfiks), uygulama sınavı ve mülakat aşamalarından oluştu. Askerliğini yapmakta olan adaylardan birliklerince verilen nitelik puanının en az 80 olması istendi; başarı puanına göre asıl ve yedek liste düzenlendi.

Puan ağırlıkları ve baraj puanları her kılavuzda yeniden yazılır. Fiziki testte puan alamamak birçok kılavuzda doğrudan eleme sebebidir; hazırlığa fiziki testlerle başlamak bu yüzden mantıklıdır.

Uzman erbaşlıkta sözleşme, yaş haddi ve kariyer

Uzman erbaşlık süresiz bir kadro değildir. Kanun'un 5. maddesine göre uzman erbaşlar iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak üzere sözleşme yaparak göreve başlar; sözleşme, Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'ndaki yaş haddine kadar yenilenebilir. Yaş haddini dolduranlar doldurdukları yılın ağustos ayında emekliye sevk edilir. Sözleşmenin yenilenmemesi ya da feshi hâlleri kanunda ve Uzman Erbaş Yönetmeliği'nde ayrıca düzenlenir; ilk sözleşmeyi imzalamadan önce bu hükümleri okuyun.

Uzman erbaşlıktan sonraki seçenekler üç başlıkta toplanır: aynı statüde sözleşmeyi yenileyerek devam etmek, şartları sağlayınca astsubaylığa geçmek ya da kamu kurumlarında memur veya sözleşmeli personel olarak çalışmaya başlamak. Kanun'un 16. maddesi bu son durumda uzman erbaşlıkta geçen sürenin ikramiye hesabına nasıl yansıyacağını düzenler. Hangi yolun size uygun olduğunu ilk sözleşmeyi imzalamadan önce düşünmek, ilerideki tercihlerinizi kolaylaştırır.

Astsubay olmanın üç yolu

1. Lise mezunları: MSÜ sınavı ve Astsubay Meslek Yüksekokulları

ÖSYM, MSB'nin ikinci seçim aşamalarına çağıracağı askerî öğrenci adaylarını MSÜ Askerî Öğrenci Aday Belirleme Sınavıyla belirler. 2026 kılavuzuna göre sınav 120 soruluk tek oturumdur (Türkçe 40, sosyal bilimler 20, temel matematik 40, fen bilimleri 20). Astsubay Meslek Yüksekokullarına yerleşebilmek için ayrıca aynı yılın YKS'sinde TYT'ye girip MSB'nin belirlediği TYT taban puanını almak gerekir. Başvuran lise son sınıfta olmalı ya da kesin kayıt tarihine kadar mezun olmalıdır; 2026 kılavuzunda 1 Ocak 2005 ve sonrasında doğmuş olmak, erkeklerde en az 165, kadınlarda en az 160 cm boy ve "Askerî Öğrenci Olur" kararlı sağlık raporu arandı. Tercihler ve sonraki aşamalar personeltemin.msb.gov.tr üzerinden yürür; MSB'nin duyurduğu tarihlerde tercih yapmayan aday ikinci seçim aşamalarına çağrılmaz. Harp okulları için TYT'ye ek olarak AYT'ye de girmek gerekir; Astsubay Meslek Yüksekokulları için TYT yeterlidir.

2. Ön lisans ve lisans mezunları: dış kaynaktan astsubay

MSB, Jandarma ve Sahil Güvenlik, belirli bölüm mezunlarını doğrudan muvazzaf veya sözleşmeli astsubay olarak temin eder. Jandarma'nın Ocak 2026 ilanında lisans ve ön lisans mezunları için 1 Ocak 2026 itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmak arandı. Sahil Güvenlik'in 2025 sözleşmeli astsubay kılavuzu ise iyi bir örnektir: ön lisans mezunlarından branşa göre bölüm şartı, KPSS'nin istendiği branşlarda 2024 KPSS P93 puanı, erkeklerde 167, kadınlarda 162 cm asgari boy istendi. Aşamalar fiziki kontrol, fiziki yeterlilik parkuru, mülakat, sağlık raporu ve güvenlik soruşturmasıydı; kayıtta noter onaylı yüklenme senedi alındı.

Bu kılavuzda VKİ yalnızca bir eşik değil, puanlanan bir ölçüttü: VKİ'si 17'nin altında ya da 27,5 ve üzerinde olan aday değerlendirmeye alınmadı, 18,5–24,9 aralığı tam puan aldı. Fiziki yeterlilik 70 metrelik, yedi engelli bir parkurda ölçüldü ve en az 60 puan gerekti. Mülakatta mesleki bilgi 40, diğer beş ölçütün her biri 12 puan değerindeydi; baraj 60'tı. KPSS istenmeyen branşta sıralama fiziki yeterliliğin yüzde 40'ı, VKİ'nin yüzde 10'u ve mülakatın yüzde 50'siyle yapıldı.

3. Uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş

3269 sayılı Kanun'un 15. maddesi uzman erbaşların sınavla astsubaylığa geçirilmesini düzenler. 7588 sayılı Kanun'la eklenen hükme göre astsubaylık sınavına başvuruda, uzman erbaşlığa alındığı tarihten itibaren en az dört yıl sicil almış olmak ve sicil notu ortalamasının tam notun yüzde 90'ı veya üzerinde olması gerekir. Bu yol kurum içidir; KPSS gerekmez.

KPSS hangi alımda gerekir?

KPSS istenen alımlarda hangi yılın sonucunun kabul edileceği de ilanda yazar; Sahil Güvenlik'in 2025 astsubay kılavuzunda 2024 KPSS'nin P93 puanı esas alındı. Puan ayrıca son sıralamaya da girer. Sahil Güvenlik'in 2025 astsubay kılavuzunda KPSS'li branşlarda başarı puanının yüzde 40'ı KPSS'den, kalanı fiziki yeterlilik, VKİ ve mülakattan oluştu. Puan türlerinin hesaplanışını KPSS puan türleri rehberinde, KPSS istemeyen diğer kamu alımlarını KPSS'siz kamu alımları rehberinde bulabilirsiniz.

Başvuru kanalları

• MSB: Uzman erbaş, sözleşmeli er, dış kaynaktan astsubay ve MSÜ tercihleri personeltemin.msb.gov.tr adresinden, e-Devlet şifresiyle yapılır. 2026 uzman erbaş alımında sınav ücreti istendi; şehit ve gazi yakınları belgelerini yüklediğinde ücret ödemedi.
• Jandarma ve Sahil Güvenlik: Başvurular JSGA Personel Temin Sistemi veya kılavuzda gösterilen e-Devlet kanalıyla alınır. Kılavuzlar jandarma.gov.tr, jsga.edu.tr ve sg.gov.tr adreslerinde, birçok ilan ayrıca Kariyer Kapısı'nda yayımlanır.
• MSÜ sınavı: Başvuru ÖSYM'nin aday işlemleri sistemi üzerinden, ocak ayında yapılır.

Hiçbir kurum posta veya şahsen başvuru kabul etmez. e-Devlet üzerinden yapılan başvurularda dikkat edilecek noktaları Kariyer Kapısı başvuru rehberinde anlattık.

Başvurmadan önce kontrol listesi

1. Hangi statüyü istediğinize karar verin: sözleşmeli uzman erbaşlık mı, meslek personeli olarak astsubaylık mı?
2. Kurumun kılavuzunu baştan sona okuyun; öğrenim, KPSS ve branş şartları kurumdan kuruma değişir.
3. Doğum tarihinizi Kanun'un 27 yaş sınırına ve kılavuzdaki tarih aralığına göre kontrol edin.
4. Boy-kilo tablosunda yerinizi bulun; tablo dışında kalan aday fiziki değerlendirmede elenir.
5. Askerdeyseniz nitelik belgenizin olumlu ve süresinde düzenlenmesini birliğinizden takip edin.
6. Fiziki testlere erkenden hazırlanın; sağlık kurulu raporu ve güvenlik soruşturması sonuçlanmadan atama yapılmaz.

Güncel askerî personel alımlarını sitemizin polis ve asker ilanları sayfasında takip edebilirsiniz.